Fri, 07 / 2018 8:27 am | du

Phân tích bài thơ Chiều tối của Hồ Chí Minh

BÀI LÀM

Tháng 8 – 1942, với danh nghĩa là đại biểu của Việt Nam độc lập đồng minh hội và Phân bộ quốc tế phản xâm lược của Việt Nam, Hồ Chí Minh sang Trung Quốc để tranh thủ sự viện trợ của thế giới. Sau nửa tháng đi bộ, vừa đến Túc Vinh, tỉnh Quảng Tây, Người bị chính quyền Tưởng Giới Thạch bắt giam vô cớ. Trong suốt mười ba tháng ở tù, tuy bị đày ải vô cùng cực khổ nhưng Hồ Chí Minh vẫn làm thơ. Người đã sáng tác 134 bài thơ bằng chữ Hán, ghi trong một cuốn sổ tay, đặt tên là Ngục trung nhật kí (Nhật ký trong tù). Trong đó, bài thơ Chiều tối là bài thứ 31 của tập thơ được lấy cảm hứng từ cuộc chuyển lao của Hồ Chí Minh từ Tĩnh Tây lên Thiên ảo vào cuối thu năm 1942.

Quyện điều quy lâm tầm túc thụ

Cô vân mạn man jđộ thiên không

Sơn thôn thiếu nữ ma bao túc,

Loading...

Ba túc ma hoàn, lô dĩ hồng.

Dịch thơ:

Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủ

Chòm mây trôi nhẹ giữa tầng không;

Cô em xóm núi xay ngô tối,

Xay hết, lò than đã rực hồng.


Phân tích bài thơ Chiều tối của Hồ Chí Minh

 

Những vần thơ ngắn gọn, xúc tích của Hồ Chí Minh thật đẹp. Thơ và giấy bút là thứ bất động nhưng lại nói lên lòng người kiên cường bất khuất giữa vũ trụ bao la, giữa cuộc đày ải đầy gian lao khổ cực. Nói đến chính quyền Tưởng Giới Thạch, ai cũng nghĩ ngay đến những điều tàn ác nhất, bỉ ổi nhất. Hồ Chí Minh khi ở trong tay hắn, hẳn cũng phải chịu nhiều nỗi đau, nhiêu gian truân và thử thách. Nhưng thơ của Người vẫn không có một từ, một câu nào thể hiện sự kêu than hay bi quan. Ngược lại, trong lúc bị giam cầm, Người vẫn tự thấy mình là điểu, là chim, một cánh chim tự do, phóng khoáng bay lượn giữa trời xanh. Dù cho tay vướng xiềng xích, dù đang mang thân phận một tù nhân phải đi đày ải, nhưng trong tâm tư Hồ Chủ Tịch vẫn luôn lạc quan yêu đời. Hình ảnh cánh chim xuất hiện như nói lên tầm vóc cao quý với tinh thần thoải mái, lạc quan của Hồ Chí Minh. Và khi chiều về, Quyện điểu quy lâm tầm túc thụ (Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủ). Nhịp điệu câu thơ rất nhẹ nhàng, thanh thoát, khơi dậy sự thanh thản khi cánh chim tự do tìm về rừng nghỉ ngơi.

Cô vân mạn mạn độ thiên không

(Chòm mây trôi nhẹ giữa tầng không)

Giữa không gian rộng lớn, cánh chim kia tuy bé nhỏ nhưng không hề yếu ớt, tuy đơn chiếc nhưng chẳng cô đơn hay buồn bã. Gông cùm có thể trói được thể xác của Người chứ không thể trói chặt cả tâm hôn Người tù vĩ đại ấy. Người vẫn thấy mây trôi nhẹ nhàng, thấy bầu trời bao la. Cảnh sắc thiên nhiên thật đẹp, huyền ảo, khiến cho hồn người đắm chìm giữa tầng không. Những vần thơ của Hồ Chí Minh khiến người đọc quên mất rằng Người đang là một tù nhân. Tâm hồn Người vẫn luôn là một thi nhân với tấm lòng yêu đời, yêu thiên nhiên, là một người chiến sĩ với tinh thần kiên cường, bất khuất, không bao giờ gục ngã.

Và rồi, trong khung cảnh ấy, Người không cô đơn khi có thấp thoáng bóng dáng của người dân nơi đây:

Sơn thôn thiếu nữ ma bao túc

Bao túc ma hoàn, lô dĩ hồng

(Cô em xóm núi xay ngô tối,

Xay hết, lò than đã rực hồng)

Câu thơ tả cảnh rất thực. Nhưng cái thực lại được nhìn và cảm nhận qua đôi mắt của một người có tâm hồn thanh cao với tấm lòng yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống vô cùng. Từ đó, cảnh thực được miêu tả mang đầy nét thi vị và lãng mạn. Tác giả không dùng từ “cô gái” hay “cô em” như trong bản dịch mà dùng từ “thiếu nữ” để thể hiện rằng đó là một cô gái xinh đẹp, đang độ tuổi xuân vừa tròn đang hăng say với công việc quen thuộc của mình là xay ngô tối. Cảnh sinh hoạt thật đơn sơ, giản dị nhưng lại đi vào vần thơ của người tù một cách rất thanh cao, trong sáng và thật tự nhiên.

Đặc biệt, hình ảnh lò than rực hồng xuất hiện cuối bài thơ là đỉnh điểm cho tinh thần lạc quan, bất khuất của Hồ Chí Minh. Nguyễn Du từng viết: Người buồn cảnh có vui đâu bao giờ. Ở đây, Hồ Chí Minh dù đang bị cầm tù, bị đầy ải nhưng Người không hề buồn, cũng không bi quan. Bởi thế, cảnh vật xung quanh Người hiện lên vẫn rất đẹp, rất nhẹ nhàng như chính tâm hồn Người lúc này vậy. Ánh lửa của lò than cũng chính là ánh lửa đang rực cháy trong lòng Hồ Chủ tịch. Tay bị trói, nhưng hồn vẫn tự do tự tại. Không gì có thể khiến cho con người ấy bị gục ngã được.

Với bút pháp tả cảnh ngụ tình vừa cổ điển, vừa hiện đại, Hồ Chí Minh đã cho ta thấy được vẻ đẹp của tâm hồn vị lãnh tụ vĩ đại: dù hoàn cảnh khắc nghiệt đến đâu vẫn luôn hướng về sự sống và ánh sáng. Thế hệ trẻ hôm nay, mai sau và mãi mãi sẽ luôn cố gắng học hỏi tấm gương sáng của Người, cùng nhau dựng xây đất nước, đẩy lùi tệ nạn xã hội và giặc ngoại xâm, cùng nhau bảo tổn đất nước tươi đẹp mà Người và ông cha ta đã lấy lại từ nanh vuốt của kẻ thù ác độc.

>>>XEM THÊM :

Loading...
Bài viết cùng chuyên mục