Thu, 08 / 2018 1:51 pm | du

phân tích đoạn trích hồn trương ba da hàng thịt 

Không thể bên trong một đằng, bên ngoài một nẻo được. Tôi muốn được là tôi toàn vẹn.

Đó là câu nói rất thâm thúy và sâu sắc của nhân vật Hồn Trương Ba trong đoạn trích Hồn Trương Ba, Da Hàng Thịt của Lưu Quang Vũ. Ông đã dựng nên vở kịch nổi tiếng này với nhiều ý nghĩa sâu xa.

Câu chuyện xảy ra từ việc nhầm lẫn của Đế Thích khi để Trương Ba bị chết oan. Vừa lúc ấy anh hàng thịt bên nhà hàng xóm cũng chết. Để chuộc lỗi lầm của mình, Đế Thích đã cho hồn Trương Ba nhập vào xác anh hàng thịt để sống tiếp phần đời chưa tận số của mình. Những tưởng cuộc sống được hồi sinh nhưng đáng tiếc là Trương Ba lại gặp phải tình cảnh trớ trêu khi linh hồn khiết tịnh của mình phải trú ngụ trong cái thể xác của một kẻ thô lỗ, tham ăn, dung tục. Biết bao nhiêu rắc rối xảy ra khiến hồn Trương Ba đau khổ, khó chịu và muốn được trở lại làm chính mình, thà là ông chết đi để giữ được trọn vẹn linh hồn mình còn hơn sống mà bên trong một đằng, bên ngoài một nẻo.

Trương Ba vốn là người rất từ tốn, đạo đức, khiêm nhường và tốt bụng, ai cũng quý mến và nể phục ông. Ngược lại, anh hàng thịt vũ phu, thô bạo, vừa tham ăn vừa thô lỗ. Khi phải mượn xác hàng thịt để sống, hồn Trương Ba ít nhiều cũng bị ảnh hưởng bởi những thói hư tật xấu. Bởi thể xác không hẳn chỉ là cái thể xác đui mù, những thói quen, những ham muốn của thể xác nhiều khi lấn át cả tâm hồn khiết tịnh của Trương Ba. Điều đó khiến Trương Ba rất khó chịu, đau khổ và càng khát khao được trở lại làm chính mình. Tình cảnh éo le và trớ trêu đã đặt Trương Ba vào tình huống bên trong một đằng, bên ngoài một nẻo.

phân tích đoạn trích hồn trương ba da hàng thịt

Loading...

Hồn Trương Ba da hàng thịt    

Cuộc đối thoại của Trương Ba với xác hàng thịt chính là cuộc đấu tranh dữ dội giữa linh hồn khiết tịnh và cái xác ô uế. Đây cũng là hiện thân của một con người sống không đồng nhất, suy nghĩ một đằng nhưng hành động một nẻo. Sau tất cả những gì xảy ra, Trương Ba vô cùng dằn vặt: Không! Không! Tôi không muốn sống như thế này mãi! Tôi chán chỗ ở không phải của tôi này lắm rồi, chán lắm rồi! Cái thân thể kềnh càng thô lỗ này, ta bắt đầu sợ mi, ta chỉ muốn rời xa mi tức khắc! Nếu cái hồn của ta có hình thù riêng nhỉ, để nó được tách khỏi cái xác này, dù chỉ một lát! Những câu độc thoại của Trương Ba cho thấy ông đang khát khao được trở lại làm chính mình. Ông chán ghét cuộc sống này khi phải nương nhờ vào kẻ khác, khi không được làm những gì mình muốn. Đúng lúc ấy, xác hàng thịt lên tiếng: Vô ích, cái linh hồn mờ nhạt của ông Trương Ba khốn khổ kia ơi, ông không tách ra khỏi tôi được đâu, dù tôi chỉ là thân xác… Anh ta nói đúng, linh hồn và thể xác phải luôn song song tồn tại thì mới là một con người được. Một con người không thể không có linh hồn, cũng không thể thiếu đi thể xác. Nhưng trong tình cảnh này, linh hồn và thể xác không cùng chung một chí hướng, thậm chí còn trái ngược nhau. Người đời thường nghĩ mọi hành động của thể xác thể hiện ra bên ngoài đều do lí trí điều khiển. Nhưng trên thực tế, thể xác có quá nhiều ham muốn, khiến lí trí đôi khi không thắng được những ham muốn tầm thường đó. Vậy mới có câu Kẻ thù lớn nhất của đời người là chính mình. Trong tâm trí nghĩ không nên ăn uống quá nhiều, thế nhưng những vị ngon và mùi thơm của nó khiến thể xác không thể cưỡng lại được. Và thế là thể xác cứ thế ngồi ăn no nê, mặc cho linh hồn cảm thấy áy náy, tội lỗi. Trong trường hợp của Trương Ba cũng vậy. Ông đau đớn trước lời nói phũ phàng của xác hàng thịt: Này, nhưng ta nên thành thật với nhau một chút: Chẳng lẽ ông không xao xuyến chút gì? Hà hà, cái món tiết canh, cổ hũ, khấu đuôi, và đủ các thứ thú vị khác không làm hồn ông lâng lâng cảm xúc sao? Để thỏa mãn tôi, chẳng lẽ ông không tham dự vào chút đỉnh gì? Nào, hãy thành thật trả lời! Trong giây phút này, có lẽ Hồn Trương Ba đang tự nhìn nhận lại chính mình. Những thú vui, những ham mê của thể xác khiến cho hồn ông mất dần đi sự khiết tịnh, đạo đức và trong sáng như trước kia. Rõ ràng không thể nào nói linh hồn còn nguyên vẹn khi thể xác có những hành động thô lỗ, cục cằn. Bởi linh hồn và thể xác luôn song song cùng tồn tại. Dù cho Trương Ba một mực khẳng định Không! Ta vẫn có một đời sống riêng: nguyên vẹn, trong sạch, thẳng thắn… Nhưng đáp lại lời ấy là sự thật phũ phàng khi xác hàng thịt phủ định: Nực cười thật! Khi ông phải tồn tại nhờ tôi, chiều theo những đòi hỏi của tôi, mà còn nhận là nguyên vẹn, trong sạch, thẳng thắn! Sự thật ấy dẫu có phũ phàng nhưng nó là thực tế. Những thú vui của thể xác rõ ràng có sự thỏa hiệp của linh hồn, của lí trí. Thể xác và linh hồn không thể sống tách rời được. Vai trò của thể xác cũng rất quan trọng, nó là sự thể hiện của ý chí, là cái bình để chứa đựng linh hồn. Nhờ tôi mà ông có thể làm lụng cuốc xới. Ông nhìn ngắm trời đất, cây cối, những người thân… Nhờ có đôi mắt của tôi, ông cảm nhận thế giới này qua những giác quan của tôi… Khi muốn hành hạ tâm hồn con người, người ta xúc phạm thể xác… Xác hàng thịt nói đúng. Thân xác chính là nơi để linh hồn thực hiện những điều mình muốn. Chỉ là có những lúc ham mê của thể xác quá lớn khiến cho tâm trí không thể nào kiểm soát được. Người ngoài nhìn vào sẽ đánh giá người ấy, đánh giá chung cả thể xác lẫn linh hồn chứ không riêng gì phần nào.

>>> XEM THÊM: 

Những đổi thay của Trương Ba khiến cho người nhà của ông cũng cảm thấy chán ghét. Trước đây họ luôn tôn trọng, yêu mến ông. Nhưng sau những lần chứng kiến thói hư tật xấu của cái xác mà Trương Ba đang trú ngụ, họ đã dần có một khoảng cách với ông. Lời nói của vợ ông như mũi dao đâm thấu tim can: Ông bây giờ còn biết đến ai nữa! Trương Ba không biết phải giải thích sao cho mọi người hiểu. Ông chỉ thấy buồn, đau khổ và tuyệt vọng. Mọi chuyện đang dần đi quá xa tầm kiểm soát của ông. Đến ngay cả cái Gái cũng không còn nhìn ông với ánh mắt thân thương, quen thuộc như ngày nào nữa. Những người thân yêu nhất của ông lần lượt từng người một muốn rời xa ông. Đau đớn, buồn tủi mà không thể nói ra thành lời. Ai cũng nhớ con người đạo đức, khiêm nhường của Trương Ba trước kia. Cái Gái rất yêu thương ông nội. Đêm nào nó cũng khóc khóc thương ông nội. Nó cất giữ nâng niu từng chút kỉ niệm của ông: đôi guốc gỗ, bó đóm thuốc lào, nhất là những cây thuốc trong vườn… Trong tiềm thức non nớt của một đứa trẻ thơ, nó luôn ghi nhớ những điều tốt đẹp nhất về người ông đáng kính ngày nào của mình. Còn ông nội bây giờ vừa thô lỗ, vừa xấu xí, dù bên trong vẫn là hồn của ông đấy, nhưng những gì thể hiện ra bên ngoài không còn đúng là của Trương Ba nữa.

Trương Ba đau khổ khi không được sống là chính mình, khi không thắng nổi cái thể xác đui mù. Ông tìm Đế Thích, mong muốn được thoát khỏi tình cảnh éo le này. Đế Thích vừa xuất hiện, Trương Ba đã thốt lên: Không thể bên trong một đằng, bên ngoài mọt nẻo được. Tôi muốn được là tôi toàn vẹn.tôi của những ngày trước đây, khi ấy thể xác và linh hồn là một, khi mà linh hồn còn luôn kiểm soát được mọi hành động của thể xác và mọi người cũng luôn yêu thương, trân trọng một người ông, người cha đáng kính biết bao. Trương Ba thể hiện rõ quan điểm của mình với Đế Thích: Sống nhờ vào đồ đạc, của cải người khác, đã là chuyện không nên, đằng này đến cái thân tôi cũng phải sống nhờ anh hàng thịt. Ông chỉ nghĩ đơn giản là cho tôi sống, nhưng sống như thế nào thì ông chẳng cần biết! Bi kịch của Trương Ba là không thể sống đúng như những gì mình muốn. Ngược lại, ông không thể kiểm soát được hết mọi hành động của thể xác. Trong khi đó, linh hồn ông không thể tự mình làm được mọi ý định, mọi suy nghĩ. Mặt khác, sự trở lại của Trương Ba trong tình cảnh này còn gây nên buồn phiền cho nhiều người xung quanh: vợ anh hàng thịt không thể nhận chồng mình khi linh hồn trong đó là của Trương Ba. Nhìn thân xác chồng mình nhưng lại không thể ở bên cạnh. Đó cũng là một nỗi đau khổ tột cùng. Còn vợ của Trương Ba lại phải nhìn nhận chồng mình với một hình dạng khác hoàn toàn, hơn nữa người đó lại từng là hàng xóm thân thuộc chứ không phải một ai xa lạ khác. Con cháu của Trương Ba cũng không còn được nhìn thấy người ông kính yêu, hiền từ ngày nào từng khéo léo nâng niu, chăm sóc từng mầm cây non trong vườn… Tất cả mọi thứ đều bị xáo trộn. Cả thể xác anh hàng thịt lẫn linh hồn Trương Ba đều không còn được như trước nữa.

Đế Thích đổi hướng cho Trương Ba nhập vào xác cu Tị – một người con ngoan hiền, khác hẳn với cái xác thô thiển của anh hàng thịt. Nhưng suy cho cùng làm như vậy vẫn là đang phải sống nhờ vào người khác, vẫn không được làm chính mình. Hơn nữa, làm vậy lại càng gây thêm nỗi đau cho mẹ cu Tị. Làm sao có người mẹ nào không đau khổ khi phải chứng kiến cái chết của đứa con do mình đứt ruột đẻ ra. Và sẽ càng đau khổ hơn khi nhìn thấy con mình sống lại nhưng không được nhận nó là con nữa… Lúc ấy, mọi thứ vẫn không được trọn vẹn. Vẫn là bên trong một đằng, bên ngoài một nẻo.

phân tích đoạn trích hồn trương ba da hàng thịt

Tôi muốn được là tôi toàn vẹn

Sau cùng, Trương Ba chọn cách chết đi để được là mình mãi mãi, để không bị vướng bận bởi những ham muốn tầm thường của xác anh hàng thịt nữa, để mọi người luôn nhớ về ông bằng hình ảnh đáng kính nhất, thân thương nhất. Biết rằng cái chết của ông là sai lầm của Đế Thích, nhưng Trương Ba cũng nói rõ: Có những cái sai không thể sửa được. Chắp vá gượng ép chỉ càng làm sai thêm. Chỉ có cách là đừng bao giờ sai nữa, hoặc phải bù lại bằng một việc đúng khác. Lời nói của Trương Ba rất ý nghĩa và sâu sắc. Một khi biết mình làm sai hãy dừng lại ngay, không nên chắp vá thêm điều gì để cho mọi việc càng sai thêm. Và Trương Ba cũng vậy, thời gian ở trong xác anh hàng thịt, ông nhận ra mình đã bị tha hóa dần. Ông muốn dừng lại, thà chọn cái chết còn hơn để mọi việc đi quá xa và quá muộn. Ông yêu cuộc sống nhưng là cuộc sống của chính bản thân mình chứ không phải sống dựa dẫm vào bất kì một ai khác. Sống trọn vẹn, sống thật là mình. Dù có chết nhưng được chết để làm chính mình thì cái chết ấy vẫn vinh quang.

Và rồi, Trương Ba chết hẳn. Không còn tồn tại cái vật quái gở mang tên “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” nữa. Mọi người thà đau trong nỗi đau mất đi người mình thân yêu còn hơn phải chứng kiến người mình từng kính trọng, yêu thương nay trở nên một con người khác tha hóa và biến chất. Đoạn kết của đoạn trích rất đẹp, mang đậm chất huyền thoại nhưng lại là điều mà ai cũng mong muốn. Hồn Trương Ba nhẹ nhàng thì thầm bên vợ: Tôi đây bà ạ. Tôi vẫn ở liền ngay bên bà đây, ngay trên bậc cửa nhà ta, trong ánh lửa bà nấu cơm, cầu ao bà vo gạo, trong cái cơi bà đựng trầu, con dao bà giẫy cỏ… Không phải mượn thân ai cả, tôi vẫn ở đây, trong vườn cây nhà ta, trong những điều tốt lành của cuộc đời, trong mỗi trái cây cái Gái nâng niu. Cái Gái cũng đã chấp nhận cái chết của ông nội và luôn nhớ về ông theo cách mà nó cảm nhận. Những cây sẽ nối nhau mà lớn khôn. Mãi mãi… Linh hồn của Trương Ba cũng vậy, mãi mãi là kí ức trong sáng, khiết tịnh trong lòng mọi người.

Đoạn trích kết thúc, mang lại nhiều xúc cảm cho người xem. Và trên hết, Lưu Quang Vũ đã nói lên được bi kịch của con người khi bị đặt vào nghịch cảnh phải sống nhờ, sống tạm và trái tự nhiên khiến tâm hồn nhân hậu, thanh cao bị nhiễm độc và tha hóa trước sự lấn át của thể xác thô lỗ, phàm tục. Vẻ đẹp tâm hồn người lao động trong cuộc đấu tranh lại sự giả tạo và dung tục, bảo vệ quyền được sống đích thực và khát vọng hoàn thiện nhân cách. Ông đã kết hợp giữa tính hiện đại, với các giá trị truyền thống, sự phê phán mạnh mẽ, quyết liệt và chất trữ tình đằm thắm, bay bổng để dựng lên một vở kịch vô cùng ý nghĩa.

>>> XEM THÊM: 

Loading...
Bài viết cùng chuyên mục