Fri, 05 / 2018 9:40 am | du

Đề bài: Phân tích tác phẩm " Những đứa con trong gia đình " (Nguyễn Thi)

Yêu biết mấy, những con người đi tới
Hai cánh tay như hai cánh bay lên
Ngực dám đón những phong ba dữ dội    
Chân đạp bùn không sợ các loài sên!
 
Hình ảnh những con người Việt Nam ấy đã đi vào thơ ca như một niềm thơ lớn và trở thành phần hồn của mỗi người con đất Việt. Yêu biết mấy hình ảnh những người dân quê tôi: cần cù trong lao động, anh hùng trong chiến đấu. Văn thơ thời kì kháng chiến chống Mỹ đã dựng lại cả một thời kì máu lửa, đi sâu tìm tòi, khám phá, ngợi ca vẻ đẹp của con người. Tôi nhớ mãi một chị Chiến, hay anh bộ đội tên Việt trong " Những đứa con trong gia đình " của Nguyễn Thi. Họ là hiện thân của vẻ đẹp con người Việt Nam, của sức sống dân tộc. Năm tháng trôi đi và lịch sử đã bước sang trang mới nhưng những con người ấy vẫn sáng ngời lên, nhắc nhở ta về một quãng đường đầy gian khổ, đau thương, lại rất đỗi anh hùng mà đất nước mình đã đi qua. Để rồi mỗi lần đọc " Những đứa con trong gia đình ", tôi không khỏi ngỡ ngàng vì người dân mình đẹp quá, dũng cảm quá và lòng tôi tưởng như được sống lại những ngày còn chiến tranh, bom đạn ấy.

phân tích những đứa con trong gia đình

 
Nguyễn Thi không phải người Nam Bộ, nhưng rất xứng đáng với danh hiệu " nhà văn của những người nông dân Nam Bộ " thời chiến tranh chống đế quốc Mỹ. Bởi vì ông thực sự gắn bó bằng cả tâm hồn mình với mảnh đất Nam Bộ, am hiểu sâu sắc mảnh đất này từ con người đến cảnh vật, thói quen sinh hoạt, nhu cầu văn hóa, lời ăn tiếng nói hằng ngày. Văn Nguyễn Thi vừa giàu chất hiện thực quyết liệt, dữ dội của chiến tranh, vừa đằm thắm, trữ tình với một ngôn ngữ phong phú, góc cạnh, giàu giá trị tạo hình. Nhân vật trong tác phẩm của ông là những người nông dân Nam Bộ có lòng căm thù giặc sâu sắc, vô cùng gan góc, kiên cường, thủy chung son sắt với quê hương và Cách mạng. " Những đứa con trong gia đình " là một trong những truyện ngắn xuất sắc nhất của Nguyễn Thi, được viết ngay trong những ngày chiến đấu ác liệt khi ông công tác ở tạp chí Văn nghệ quân giải phóng. Viết về đề tài chiến tranh, nhà văn không đi sâu vào miêu tả những đau thương, mất mát của dân mình, hay tội ác tày trời của giặc Mỹ mà đi vào khám phá, ca ngợi vẻ đẹp của con người Việt Nam trong chiến tranh. Tôi còn nhớ một câu nói rằng: " Con người, tất cả ở con người ". Có thể hủy diệt được cuộc sống của con người nhưng không thể chiến thắng được nó. Nguyễn Thi viết về con người phải chăng cũng có một lòng tin như thế !
 
Truyện ngắn được thuật lại chủ yếu qua dòng hồi tưởng của nhân vật Việt khi bị thương. Trong dòng hồi tưởng ấy lần lượt xuất hiện kí ức về ông bà, về ba má, về chú Năm, chị Chiến… Gia đình Việt đã có biết bao người phải chết dưới nòng súng của bọn đế quốc. Ông nội bị lính tổng Phòng bắn vào giữa bụng, cha Việt bị lính Tây chặt đầu, má Việt chết khi trên đường đi đấu tranh… Nhưng mất mát đau thương không làm cho con người nhụt chí mà chỉ làm tăng thêm quyết tâm trả thù nhà, nợ nước. Ba má Việt nên vợ chồng từ trong cuộc chiến đấu. Cha tuổi thanh xuân cống hiến cho cách mạng, khi bị thương chuyển về công tác ở xã. " Ở chưa ấm chỗ, đầu còn xanh " thì đã bị chết tức tưởi, gắng giữ được nguyên vẹn được " số tiền hai ngàn đồng của chi bộ " . Má Việt ngày ba bị chặt đầu còn ôm rổ đi đòi đầu, kiên cường trước sự đe dọa của giặc Mỹ. Ở người phụ nữ ấy có đức tính truyền thông của người phụ nữ Việt Nam, đảm đang, vị tha và yêu thương chồng con hết mực. Thương chồng, căm thù giặc má đi theo bọn giặc hết từ ấp này sang ấp khác, đến khi về nhà nỗi đau đớn mới vỡ òa, chỉ biết nằm khóc. Nhưng ngay cả khi đó, người phụ nữ ấy cũng không lo lắng cho bản thân mình " lòng dạ tao đâu còn rảnh để mà sợ, mà khóc, chỉ thương con thôi ". Sau cái chết của chồng, má Việt không hề chùn bước mà vẫn tiếp tục sống, chăm lo cho gia đình, bao bọc cho những đứa con thân yêu và cống hiến cho cách mạng. " Má trông ngày trông đêm cho con mau lớn. Dường như cả cuộc đời vất vả của má, mọi ý nghĩ lặng lẽ trong đêm của má, cả những nguy hiểm gian lao mà má đã trải qua một cách không hề sợ hãi đó. Tất cả đều được gom lại và dồn trong ý nghĩ cuối cùng này ". Bởi má Việt muốn xem những đứa con của mình " có làm được gì cho ba mày vui không? ". Đằng sau câu nói ấy là cả một niềm hi vọng lớn lao.
Chú Năm là người thân gần nhất và lớn nhất trong gia đình Việt. Chú chưa già nhưng cuộc đời đã nếm trải đủ mùi vị của chiến tranh. Cuốn sổ gia đình do chú ghi lại đã lần lượt ghi những dấu ấn từ thời ông bà, ba má Việt, thời của chú Năm. Và giờ đây chị em Chiến, Việt sẽ dùng chính cuộc đời mình để ghi tiếp những trang vẻ vang trong đó.
phân tích những đứa con trong gia đình

Việt và Chiến mới bước vào ngưỡng cửa của tuổi trưởng thành nhưng họ tranh nhau tòng quân để rồi cả hai người cùng nhập ngũ, cùng được ra mặt trận. Con đường đến với mặt trận của họ xuất phát từ đâu? Nguyễn Thi không miêu tả dài dòng, ông chỉ lọc lấy một vài chi tiết đặc quánh hiện thực, tự nó làm sống lại cái quá khứ bi thương của gia đình Việt. Cái cuốn sổ gia đình mà Việt, Chiến dùng để đánh vần chính là " cuốn gia phả " bi thương của một dòng họ, ở cuốn gia phả ấy, mỗi trang, mỗi dòng đều thấm máu và nước mắt người thân của họ, từ ông bà đến má chú bác, ngày nào kẻ thù gây ra đau thương cho gia đình cũng được ghi chép một cách cụ thể. Ở " cuốn gia phả " ấy không chỉ có bi thương mà còn có chiến công dù thỏn mỏn hay to lớn do cha ông họ, do chính họ viết nên. Học chữ từ cuốn sổ ấy thực chất là học lấy cái đạo lý làm người, nhớ lấy đau thương, nhớ lấy cái mối thù sâu nặng và để viết tiếp những chiến công cho lịch sử gia đình. Không phải ngẫu nhiên mà chú Năm lại ghi câu này: " Còn nhiều việc thỏn mỏn tôi không ghi hết, để rồi sắp nhỏ nó ghi thêm " và kế câu đó là chiến công của chị em Việt trên sông Định Thủy. Thiết tưởng đây không phải là chuyện nhớ gì ghi nấy, mà là chuyện trọng đại: Lời dặn dò của thế hệ trước với thế hệ sau, một sự gửi gắm đầy tin tưởng của cha ông với cháu con. Và quả thực lớp trẻ như Việt, Chiến đã không phụ lại niềm tin đó.

 
Việt và Chiến cùng có một tinh thần yêu quê hương đất nước và căm thù giặc sâu sắc. Dường như đây là dòng máu chung của đại gia đình này, cứ chảy từ bầu tâm huyết của thế hệ này sang huyết quản của thế hệ khác. Tình yêu của họ gần như là bản năng. Nhất là lòng căm thù. Tuy là những đứa trẻ mới lớn nhưng Việt và Chiến đã khắc sâu trong tâm khảm mình mối thù với những kẻ đã giết hại ba má mình. Thậm chí, họ coi ý nghĩa của toàn bộ đời mình giờ đây là ở chỗ: Phải trả thù bằng được cho ba má. Chính vì nung nấu mối thù này mà cả Việt và Chiến đều rất giàu ý chí. Mối thù mang trong lòng ấy đã làm cho họ lớn nhanh hơn, khẩn trương hơn. Khi nghe chú Năm nói lần này ra đi, thù ba má chưa trả mà trở về thì chặt đầu, Việt đã nói tỉnh queo: " Chị có bị chặt đầu thì bị chứ chừng nào tôi mới bị ". Còn Chiến thì cũng khẳng khái nói: " Tao đã nói rồi, làm thân con gái ra đi chuyến này, nếu địch còn thì tao mất, vậy à! ". Điều này đã thể hiện được vẻ đẹp tiêu biểu của thế hệ trẻ Việt Nam thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, đầy nhiệt huyết, sục sôi ý chí chiến đấu bảo vệ đất nước.
 
Ngoại hình và tính cách của Chiến thừa hưởng nhiều nét từ má. Nguyễn Thi đã khắc họa chân dung Chiến một cách ấn tượng: bắp tay tròn vo, sạm đỏ màu cháy nắng, thân người to và chắc nịch, bước đi bịch bịch. Đây là nét đặc sắc trong sáng tác của Nguyễn Thi khi miêu tả người phụ nữ. Trong trang văn của ông không có hình ảnh người phụ nữ mảnh dẻ mà chỉ có người phụ nữ khỏe mạnh về thể chất, họ đặc trưng cho con người sinh ra từ sông nước Nam Bộ. Vẻ đẹp mạnh mẽ như chứng minh họ sinh ra để gánh vác, chống chọi với bom đạn, để chiến đấu và chiến thắng. Tính cách của Chiến cũng giống má lạ thường. Chiến lo việc hệt như má, vẹn bề trước sau. Những điểm giống má của Chiến có một ý nghĩa đặc biệt : Má là khúc sông trước, Chiến là khúc sông sau trong dòng sông gia đình. Nó thể hiện sức sống, sự nối tiếp mãnh liệt, bền bỉ giữa những thế hệ của một gia đình và rộng hơn là của một dân tộc trong bão táp chiến tranh.
Chiến là người chị yêu thương, nhường nhịn em. Khi chưa ra trận, chú Năm sai Chiến và Việt đi bắt ếch. Chiến bắt được nhiều hơn Việt, về đến nhà Việt tranh phần nhiều hơn, trước mặt chú Năm Chiến nhường em. Khi lớn lên, hai chị em bắn chết giặc Mĩ trên sông Định Thủy, Việt giành công với chị, Chiến cũng  nhường. Có một việc Chiến nhất định không nhường em, đó là việc ghi tên tòng quân đánh giặc. Hành động này vừa cho thấy khao khát ra trận trả thù nhà, đền nợ nước của Chiến, vừa thấy rõ bản chất người chị giàu lòng thương em. Sống trong hoàn cảnh neo đơn, cha mẹ hy sinh, chị Hai ở xa, Chiến tần tảo chăm sóc em. Khi phải ra trận, mối bận tâm lớn nhất của Chiến là cậu em út. Chiến gửi em sang nhà chú Năm, an lòng rồi mới ra đi. Chiến là cô gái kiên nhẫn, chu toàn trong mọi việc. Chỉ hơn Việt một tuổi nhưng Chiến tỏ ra già dặn hơn hẳn, tư cách làm chị và bản tính con gái hòa vào nhau rất rõ. Chiến có cái gan góc và tế nhị rất riêng của người con gái. Khi được chú Năm giao cho đọc cuốn sổ gia đình, Chiến kiên trì ngồi đánh vần, bỏ ăn, quên cả trời chạng vạng. Chiến còn ít tuổi nhưng chững chạc trong việc làm và suy nghĩ. Chiến tính toán tường tận, thu xếp việc nhà đâu vào đấy khiến chú Năm tấm tắc khen: "Khôn. Việc nhà nó thu gọn được thì việc nước nó mở rộng được. Gọn bề gia thất, đặng bề nước non". Vào bộ đội, Chiến chiến đấu anh dũng, quả cảm, trở thành đại đội trưởng bộ đội nữ địa phương quân Bến Tre. Đặc biệt Chiến luôn mang theo chiếc gương trong túi. Đây là một chi tiết thật thiếu nữ, không chỉ là thiếu nữ duyên dáng mà còn là thiêu nữ anh hùng. Chi tiết này biểu hiện lòng yêu cuộc sống, tinh thần lạc quan của Chiến cũng như của người phụ nữ Việt Nam trong khói lửa chiến tranh.
 
Còn Việt là một chàng trai hồn nhiên, trong sáng. Việt được bạn đọc yêu thích trước hết là ở vẻ bề ngoài vô tư của một chàng trai đang tuổi ăn tuổi lớn. Nguyễn Thi tô đậm một ngoại hình hồn nhiên trẻ thơ của Việt: Gò má căng mướt như trái vú sữa, nụ cười lỏn lẻn, có lúc toét miệng ra cười hồn nhiên như một đứa trẻ. Việt hồn nhiên, vô tư, vô lo, mọi việc đều phó thác cho chị. Vào bộ đội, nếu Chiến mang theo chiếc gương soi đầy nữ tính thì Việt lại mang theo chiếc ná thun đượm hương cây trái, nắng gió quê hương. Vẻ trẻ con ngây thơ còn thể hiện ở chi tiết vào bộ đội rất quý mến, tin tưởng đồng đội nhưng giấu biệt chuyện mình có chị gái vì sợ các anh trong đơn vị tán mất chị của mình. Việt là chàng trai có tâm hồn nhạy cảm và trái tim nhân hậu. Khi bị thương nằm lại chiến trường, Việt lắng nghe và cảm nhận rõ về thế giới xung quanh. Đó là âm thanh tiếng ếch nhái kêu dậy lên trong đêm mưa, tiếng chim cu rừng, tiếng dế gáy u u… Hai mắt Việt bị thương không nhìn thấy gì nhưng cậu vẫn nhận ra bóng đêm với hương gió lạnh đang lùa trên má, nhận ra ban ngày đã đến với mùi vị của nắng, vị ngọt ngào của bông hoa rừng lan tỏa đâu đây. Việt là cậu con trai giàu tình cảm, yêu gia đình, quê hương và đồng đội. Bị thương một mình giữa chiến trường, sau mỗi lần ngất đi tỉnh  lại Việt lại nhớ đến hình ảnh của người thân. Cậu Việt hồn nhiên bỗng nhận ra những cảm xúc khác thường: lòng thương chị, mối thù giặc đè nặng trên vai… Việt là chiến sĩ giải phóng quân anh hùng. Việt dũng cảm lập được chiến công lớn trong một trận đọ lê giữa ta và địch. Lúc bị thương, Việt vẫn quyết chiến đấu đến hơi thở cuối cùng.
 
Như bản anh hùng ca thời đại đánh Mỹ, "Những đứa con trong gia đình" đã khắc sâu cuộc chiến đấu của dân tộc chống lại kẻ thù xâm lược hết sức ác liệt và gay go. Qua đó, tác giả ngợi ca phẩm chất anh hùng của con người Việt Nam trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước, là những con người tiêu biểu cho cộng đồng về lý tưởng và phẩm chất, nhân danh cộng đồng mà chiến đấu hi sinh. Với giọng văn ngợi ca, thấm đẫm cảm hứng lãng mạn cách mạng, tác phẩm đã chạm tới trái tim của con người khắp mọi miền của đất nước. Tất cả tạo nên một sức mạnh to lớn nhấn chìm bè lũ bán nước và cướp nước. Qua đó cũng thấy rằng, cuộc đời và sự hi sinh anh hùng của những con người Việt Nam mãi mãi là bản anh hùng ca tuyệt đẹp cho các thế hệ mai sau noi theo.
>>>XEM THÊM :
Bài viết cùng chuyên mục