Tue, 05 / 2018 1:59 am | du

Đề bài: Phân tích phong cách nhà nho chân chính trong bài ca ngất ngưởng

Phân tích phong cách nhà nho trong bài ca ngất ngưởng

Từ xa xưa đến nay, thơ luôn là tấm gương phản chiếu tâm hồn và tình cảm của chính nhà thơ. Không những thế, qua thơ, người đọc còn thấy rất rõ cốt cách và phong độ của mỗi thi nhân. Ai đó đã nói văn là người. Điều đó thật đúng với những nhà văn nhà thơ lớn. Ở họ văn với người là một, con người trong văn chương và con người ngoài đời tuy không hẳn đồng nhất nhưng rất thống nhất. Nguyễn Công Trứ thuộc những nhà văn như thế. Nói đến Nguyễn Công Trứ – một cái tên thật sự quen thuộc và gần gũi mà từ xưa đến nay vẫn được bao người dân Việt Nam nhắc đến như một sự biết ơn trân trọng về công lao khai phá hai vùng đất trù phú Tiền Hải và Kim Sơn. Song không vì thế mà người ta quên đi một Nguyễn Công Trứ nghệ sĩ tài hoa, một phong cách nhà nho chân chính. "Bài ca ngất ngưởng" của ông đã cho ta thấy rõ cái bản lĩnh riêng không thể trộn lẫn ấy.
Phong cách là phong thái, cách sống, tư cách, phẩm chất của con người. Nhà nho là những người tri thức thời xưa theo Nho học. Nho giáo là một hệ thống đạo đức, triết lý và tôn giáo do Khổng Tử phát triển để xây dựng một xã hội thịnh trị. Những người thực hành theo các tín điều của Nho giáo được gọi là các nhà nho. Họ là người đã học sách thánh hiền, có học thức, biết lễ nghĩa, được thiên hạ cần để dạy bảo người đời ăn ở hợp luân thường đạo lý…

  "Bài ca ngất ngưởng" được nhà thơ sáng tác sau năm 1948 là năm ông cáo quan về hưu. Toàn bộ bài thơ không chỉ là sự cắt nghĩa lí giải về cái ngất ngưởng của chính mình, mà nó còn được xem như là một lời tự thuật về cuộc đời, là niềm tự hào về tài năng, công danh, đồng thời cho ta thấy một cách sống độc đáo, ngang tàng, phóng túng của một nhân cách lớn.

 Theo từ điển tiếng Việt, "ngất ngưởng" được hiểu là ở thế không vững, lắc lư, nghiêng ngả như chực ngã. Tuy nhiên hai chữ "ngất ngưởng" trong bài thơ này của Nguyễn Công Trứ cần được hiểu theo một cách khác. Không phải ngất ngưởng của một con người lập dị, tự hợm mình, hợm đời, mà là cái ngất ngưởng của một con người đầy bản lĩnh, tự tin, ý thức rõ về tài năng, phẩm giá của chính mình.

 Ngay từ câu thơ đầu, tác giả đã thể hiện một quan niệm sống độc đáo :

 "Vũ trụ nội mạc phi phận sự"

 Câu thơ vang lên chắc nịch, khẳng định một cách mạnh mẽ và tự hào về quan niệm làm trai của Nguyễn Công Trứ. Ông coi mọi việc trong trời đất chẳng có việc nào không phải là phận sự của ông. Điều đó thể hiện sự tự tin, ý thức sâu sắc về trách nhiệm của chính mình đối với đời. Phải chăng đó chính là lẽ sống nhập thế tích cực của một nhà nho chân chính. Trong bài thơ này thái độ tự tin, kiêu hãnh ấy lại được thể hiện bằng một giọng điệu ngất ngưởng, ngang tàng.

Loading...

 Chính vì luôn ý thức về vị trí của chính mình trong trời đất mà Nguyễn Công Trứ không ngại khẳng định tài năng về chí làm trai. Tác giả lần lượt chứng minh cho người đọc thấy được tài năng của chính mình :

  "Ông Hi Văn tài bộ đã vào lòng 

   Khi Thủ khoa, khi Tham tán, khi Tổng đốc Đông

   Gồm thao lược đã nên tay ngất ngưởng"

 Nguyễn Công Trứ tự gọi mình là ông Hi Văn, giới thiệu chính mình là người có tài lớn và coi việc ra làm quan như đã vào lồng. Ta cũng đủ thấy rất rõ thái độ người viết vừa trang nghiêm vừa hài hước. Tuy nhiên hiện lên trong bài thơ không chỉ là Nguyễn Công Trứ tài năng, mà còn là một Nguyễn Công Trứ có tài kinh bang tế thế:

  "Lúc bình Tây cờ đại tướng 

   Có khi về Phủ doãn Thừa Thiên"

 Một Nguyễn Công Trứ có tài, có thực danh như vậy, ấy mà khi trở về đời thường lại là một tay ngạo nghễ giễu đời:

   "Đô môn giải tổ chi niên

  Đạc ngựa bò vàng đeo ngất ngưởng"

 Ta nhận thấy, không phải chỉ lúc làm quan mà sau khi về hưu, không làm quan nữa, thái độ ngất ngưởng ấy càng thêm đậm nét. Một cách sống khác người, ngược đời: Người đời thường cưỡi ngựa, Nguyễn Công Trứ cưỡi bò, đeo nhạc ngựa và thung dung trong tư thế:

   "Tay kiếm cung mà nên dạng từ bi

    Gót tiên theo đủng đỉnh một đôi dì

   Bụt cũng bật cười ông ngất ngưởng"

 Không chỉ một mình phong cách sống, thái độ ngất ngưởng của ông còn thể hiện rất rõ trong quan niệm được mất và sự lạc quan, bình thản trước cuộc đời:

  "Được mất dương dương người tái thượng

   Khen chê phơi phới ngọn đông phong"

 Với Nguyễn Công Trứ, một khi đã thoát khỏi vòng danh lợi thì những chuyện được mất, khen chê ở đời bỏ ngoài tai, như ngọn gió đông thổi qua mà thôi. Điều này chỉ có được khi người ta có bản lĩnh tự tin về tài năng của mình. Chính vì vậy mà ông có được cuộc sống thanh cao, vui vẻ:

  "Khi ca khi tửu, khi cắc khi tùng

   Không Phật, không tiên, không vướng tục"

 Sự phơi bày phong cách chân chính của một nhà nho được bộc lộ rõ nét một cách cực độ ở khổ thơ cuối:

  "Chẳng Trái, Nhạc cũng phường Hàn, Phú

   Nghĩa vua tôi cho vẹn đạo sơ chung 

   Trong triều ai ngất ngưởng như ông !"

 Nguyễn Công Trứ đã tự khẳng định mình là con người trung thần, làm trọn đạo vua tôi. Điều này góp phần khẳng định thêm quan niệm về chí làm trai của tác giả ở đầu bài thơ. Bằng lối so sánh với những bậc anh hùng như Nhạc Phi, Hàn Kì, Phú Bật…của đời Hán, Tống bên Trung Quốc. Tác giả đã khẳng định tài năng và công lao của mình một cách đĩnh đạc, hào hùng. Như vậy đến đây chúng ta đã hiểu biết cái phong cách sống ngất ngưởng của Nguyễn Công Trứ. Đó chẳng phải là một cái gì khác, mà chính là thái ,cách sống của một nhà nho tài tử.

 Tóm lại bài thơ là bài ca cuộc đời, là một cách sống cao đẹp, độc đáo của Nguyễn Công Trứ. Cái vẻ đẹp ngất ngưởng từ bài ca và cuộc đời của nhà thơ đã trở thành một mẫu hình in đậm trong nhiều nhà nho tài tử sau này. Đó chính là một nhân cách cao đẹp của nhà nho Nguyễn Công Trứ sáng mãi trong trang văn và trang đời.

 >>> XEM THÊM:

Loading...
Bài viết cùng chuyên mục